Category Archives: filozofia nauki

30. spotkanie – Ontologia informacji. Wybrane idee Krzysztofa Turka. cz.2

images-2Kolejne spotkanie odbyło się 16 grudnia.

Poświęcone zostało, ponownie, ontologii informacji. Roman Krzanowski kontynuował swój wykład, przedstawiając aktualne modele teorii w ujęciu Stoniera, Hellera i Turka. W swoim referacie rozpatrywał przede wszystkim informację jako strukturę. Informacja, poza materią i energią miałaby być, w tym ujęciu, trzecim najważniejszym elementem natury. Mimo, że taka teoria zakłada pewien informacyjny redukcjonizm, mogłaby zawęzić pole badań i skierować rozważania w określonym kierunku badania pojęcia informacji

Mieliśmy przyjemność gościć na spotkaniu Krzysztofa Turka, który wyjaśnił część aspektów swojej teorii. Wyjaśnił strukturę informacji, jako podzbiór danego zbioru form, które można zredukować do struktur. W tym ujęciu informacja odpowiadać miałaby za układ danej liczby zbiorów i relacji w świecie.

Zarówno obecność Krzysztofa Turka, jak i sam wykład wywołały ciekawą dyskusję na temat pojęcia strukturalizmu jako koniecznego zawężenia badań, różnic między strukturą a modelem a także możliwych badań relacji między strukturami.

Uczestnicy:

  1. R. Krzanowski
  2. R. Janusz
  3. K. Turek
  4. A. Sarosiek
  5. K. Trombik
  6. P. Gumułka
  7. P. Polak

Towards a Formal Ontology of Information. Selected Ideas of Krzysztof Turek

 

imagesThe next meeting took place on 16 December.

It was dedicated to Ontology of Information again. Roman Krzanowski continued his lecture. He presented current models of theory in approach of Stonier, Heller, and Turek. Mainly, in his lecture he dealt an information structure. In this sense, information would be the third most important element of nature beyond matter and energy. Despite the fact that such approach assumes a certain informational reductionism it could narrow the field of research. The reductionism of the exploration of information can also redirect considerations in a certain direction.

We had the pleasure to host Krzysztof Turek at the meeting. He explained some aspects of his theory. He presented the structure of information as a subset of set of forms, which can be reduced to structures. In this perspective information would comply with a number of collections and relations in the world.

The presence of Krzysztof Turek and the lecture caused an interesting discussion on the concept of structuralism as a necessity of research, possibility of studies on relations between structures as well as differences between the structure and the model.

 

28. spotkanie – Języki programowania a języki naturalne

21 października odbyło się kolejne spotkanie członków grupy. Tym razem zostało poświęcone językom programowania.

UntitledReferat pt. Cyfrowe abecadło. Czyli: jak „rozmawiać” z komputerem? wygłosił Wojciech Zasada. W swoim wykładzie przedstawił historię powstawania języków sformalizowanych. Przybliżył słuchaczom idee implementacji języka naturalnego do języka symbolicznego. Przedstawiając drogi rozwoju języków symbolicznych, pokazał, w jaki sposób starano się określić zasady kierujące nie tylko syntaktyką, lecz również semantyką i pragmatyką języka. Podkreślił również, że wyrażenia komputerowe nie są zwykłymi odpowiednikami słów w jakimkolwiek języku. W dalszym ciągu rozważań nad autonomicznym językiem nauki, prelegent podjął problem budowy syntetycznego języka, który mógłby zostać powszechnie zrozumianym odpowiednikiem języka potocznego.

Po referacie, między uczestnikami, wywiązała się dyskusja dotycząca prób opisu języka naturalnego przez język programowania. Podjęto też pytanie W. Zasady o ontologię języka programowania.

Datę następnego spotkania ustalono na 18 listopada bieżącego roku.


28. meeting – Programming languages and natural languages

Next meeting of the group took place at October 21. This time it was dedicated to programming languages.

Wojciech Zasada gave the lecture entitled: Digital alphabet. How „to talk” with the computer?Untitled

In his speech he presented the history of the formation of formalized languages. He brought to the audience ideas of implement natural language into symbolic language. Within presentation W. Zasada showed developments of symbolic language attempts were made to lay down language’s rules on semantics and pragmatics. He also stressed that computing expressions are not ordinary equivalents of notions in the natural language. In further consideration of the autonomous language of science the speaker raised the issue of building a synthetic language that can be commonly understood as the equivalent of colloquial language.

After lecture participants discussed concerning attempts to describe natural language by synthetic language. They also debated the ontology of programming language.

Date of the next meeting was set for November18.

27. spotkanie – Teza Churcha w informatyce

18 czerwca, w gościnnych murach Akademii Ignatianum, odbyło się ostatnie w tym roku akademickim, spotkanie grupy Maquinaposzukującej implikacji filozoficznych w informatyce.

Tym razem Adam Olszewski rozważał odpowiedź na pytanie Czy teza Churcha ma jeszcze jakieś znaczenie dla informatyki? Zauważył, że algorytmiczny punkt widzenie jest doskonałym sposobem porządkowania rzeczywistości, w tym rzeczywistości informatycznej. W wyniku próby aksjomatyzacji informatyki powstała teza Churcha, będącej intuicyjnym pojęciem funkcji efektywnie obliczalnej. Niestety, tym samym został przedstawiony nierozwiązywalny, w tym ujęciu, problem stopu, którego nie jest w stanie obliczyć żadna funkcja rekurencyjna. Jednak problem nie został ostatecznie zamknięty jako nierozwiązany. Pojawiła się bowiem idea hiperobliczalności, która dzięki potencjalnej możliwości rozszerzenia pojęcia obliczalności, może przynieść rozwiązanie. W ten sposób teza Churcha została osłabiona.

W dalszej części referatu, Olszewski przedstawił wyniki teoretycznych rozważań, odnoszących się do prób implementacji hiperobliczalności w strukturze komputerowej. Przedstawił również modele obliczalności i związaną z nimi hierarchię arytmetyczną. Wskazał również kilka modeli alternatywnych.

Spotkanie zakończyło się dyskusją nad tym, czy możliwe jest by teza Churcha była fałszywa. Zastanawiano się również, jak taka możliwość zmieniłaby logikę i sposoby rozwiązywania nierozstrzygalnych dotychczas problemów.

25. spotkanie – cyfrowa rewolucja w badaniach eksperymentalnych

16 kwietnia 2015 r. odbyło się kolejne spotkanie poświęcone dyskusji nad zmianami w metodologii nauk eksperymentalnych wywołanymi wprowadzeniem skomputeryzowanych automatycznych urządzeń pomiarowych.

Leciejewski-Sławomir-Cyfrowa-rewolucja-w-badaniach-eksperymentalnychP. Polak przedstawił główne tezy rozprawy Sławomira Leciejewskiego pt. Cyfrowa rewolucja w badaniach eksperymentalnych. W książce tej przedstawione zostały podstawy nowego eksperymentalizmu, które stały się punktem wyjścia do postawienia pytań o rolę skomputeryzowanych układów eksperymentalnych we współczesnej nauce. Według Autora rola ta jest istotna, a komputery są już niezastąpione jako narzędzie eksperymentów. S. Leciejewski stawia również tezę, że wprowadzenie cyfryzacji sygnału powoduje powstanie ważnych i nieuniknionych problemów epistemicznych — zwiększa się „odległość” między badanym przedmiotem a badaczem. Autor celnie wskazuje na zastanawiającą ślepotę dotychczasowej filozofii nauki i sugestywnie ukazuje, że proces który dokonał się w metodologii nauk eksperymentalnych słusznie można nazwać rewolucją z punktu widzenia najważniejszych koncepcji rewolucji naukowych. Po referacie wywiązała się długa i owocna dyskusja.

W spotkaniu brali udział:

1. Paweł Polak

2. Robert Janusz

3. Kamil Mamak

4. Roman Krzanowski

24 spotkanie – protezy systemu poznawczego

http://www.reddit.com/r/IAmA/comments/2d8s4a/iama_roboticsai_professor_ama/Kolejne spotkanie grupy badawczej odbyło się 19 lutego. Jak zwykle gościły nas przyjazne mury Akademii Ignatianum.

W spotkaniu uczestniczyli:

  1. K. Czarnecki
  2. P. Gumułka
  3. R. Janusz
  4. R. Krzanowski
  5. P. Polak
  6. A. Sarosiek
  7. W. Zasada

Tym razem spotkanie miało zupełnie inny przebieg niż zazwyczaj. Na skutek wydarzeń losowych grupa zajęła się tematem, który nie miał pojawić się na tym zebraniu. Zastępczy i krótki referat wygłosiła Anna Sarosiek. Poruszał temat nowych narzędzi, których zadaniem jest rozszerzanie układu poznawczego.

Przełom XX i XXI wieku przyniósł niebywały rozwój technologiczny. Nowe narzędzia stały się dostępne dla każdego człowieka. Komputery, telefony, dostęp do ogólnoświatowej sieci komputerowej, sprawił, że zaczęły się zmieniać sposoby funkcjonowania w rzeczywistości. Pociągnęło to za sobą inne zmiany. Mianowicie, kognitywne umiejętności człowieka uzyskały niespotykaną dotychczas możliwość rozwijania się. Dostęp do narzędzi precyzyjnie badających świat zewnętrzny oraz zewnętrznych repozytoriów wiedzy, nieodwołalnie zmienił sposób działania człowieka we własnym środowisku.

Po referacie wywiązała się bardzo ciekawa dyskusja. Przede wszystkim, została poświęcona rozważaniom nad przyszłością człowieka uzależnionego od zewnętrznych instrumentów. Temat ten niewątpliwie był już niejednokrotnie podejmowany, jednak dyskusja grupy skupiła się nie tylko na często poruszanym problemie, takim jak niebezpieczeństwo ludzkości determinowanej przez technologię. Rozważano przede wszystkim etyczne aspekty użycia narzędzi. Część dyskusji poświęcono narzędziom jako protezom systemu kognitywnego, czyli elementom dodatkowym, które usprawniają działanie ludzkiego umysłu. Pojawił się również temat rozszerzonego umysłu, który zakłada, że człowiek jest predysponowany do łączenia się z zewnętrznymi narzędziami w aktach poznania. Obecni na spotkaniu starali się również dociec, w jaki sposób tworzą się połączenia między niematerialnym umysłem a fizycznym światem.

Ciekawym ujęciem tego problemu jest poniższy post, poświęcony sztucznej, odczuwającej dłoni.

22. spotkanie – maszyna a organizm

Charles Sanders Peirce

Kolejne spotkanie grupy odbyło się 18 grudnia w murach Akademii Ignatianum. W jego trakcie, Adam Kłóś wygłosił referat poświęcony biosemiotycznym perspektywom sztucznej inteligencji.

Referent przybliżył zebranym semiotyczną teorię Charlesa Sandersa Peirce’a. Na początku przedstawił konstrukcję aparatu semiotycznego. Wskazał na rodzaje znaków, budowę pojęciowej triady, oraz proces semiozy, podczas którego zachodzi przekształcenie symboli. Następnie Adam Kłóś zastanawiał się, jakie właściwości charakteryzują umysł rozpatrywany  w świetle koncepcji Peirce’a i co odróżnia go od maszyny.Starał się dowieść, że istnieje możliwość odtworzenia ludzkiej struktury kognitywnej w sztucznym systemie przy pomocy konceptualnych grafów prezentowanych przez Johna F. Sowę (będących rozwinieciem egzystencjalnych grafów Peirce’a). Taki zapis logiczny pozwala na zapisanie nawet bardzo trudnych twierdzeń. Istnieje zatem szansa na stworzenie sztucznej sieci semantycznej, uwzględniającej ugruntowane symbole i nadającej kontekst przetwarzanej przez maszynę informacji.

Przedstawiony referat wywołał ciekawą dyskusję na temat powstawania znaczenia w sztucznych systemach.

W spotkaniu uczestniczyli:

  1. P. Polak
  2. A. Kłóś
  3. P. Gumułka
  4. A. Sarosiek

20. spotkanie – Umwelt maszyn, czyli fenomenalny świat sztucznej inteligencji w świetle teorii Jakoba von Uexkülla

umwelt and umwelt23 października, po wakacyjnej przerwie, odbyło się kolejne spotkanie grupy. Poświęcone zostało zbadaniu możliwości istnienia zmysłowego świata maszyn. Referat poświęcony relacjom biosemiotyki i sztucznej inteligencji wygłosiła Anna Sarosiek.

Prace współczesnych badaczy SI, inspirowane teorią znaczenia Jacoba von Uexkülla, odnoszą się do problemu sztucznej inteligencji z nowej perspektywy. Systemy inteligentne przedstawiane są jako autonomiczne i samorozwijające się. Podejście takie pozostaje zgodne z założeniami Uexkülla, który przedstawił koncepcję gatunkowo odmiennych Umweltów, czyli środowisk, które istnieją w interakcji z konkretnym gatunkiem, tworząc istotny znaczeniowo świat. Stworzona przez człowieka sztuczna inteligencja może posiadać własny, niedostępny człowiekowi, ani innym gatunkom Umwelt.

Zrozumienie oraz właściwa interpretacja biologicznych aktów przetwarzania znaków, ma na celu przesunięcie paradygmatu, traktującego życie jako sumę fizycznych i chemicznych procesów, w stronę uznania procesów powstawania, przekazywania i interpretacji znaczenia, jako immamentnej i wewnętrznej cechy życia. Działająca maszyna może wziąć udział w interpretacji znaku. Przetwarzanie symboli powoduje powstawanie znaczeniowo wartościowanego świata.

Głównym celem w pracach nad konstruowaniem ucieleśnionej sztucznej inteligencji, jest konstruowanie systemu komunikującego się z własnym środowiskiem. Sztuczna inteligencja musi być wyposażona w czujniki i silniki, które mają możliwość odbierania bodźców ze świata i działania w nim. Pozwala to na zwiększenie semantyczności systemu znaków przetwarzanych przez maszynę.

R3IsoBiosemiotyczny związek świata a zwierzęcia wpływa na rozwój badań nad SI. Sztuczne systemy stają się autonomiczne i rozwijają się samodzielnie. Można zaobserwować emergentne własności będące wynikiem nauki i przystosowania się. Wraz ze wzrostem interakcji z dynamicznym otoczeniem zwiększa się też funkcjonalność.

Umwelt to suma informacji krążących w doświadczanym środowisku i przetwarzanych przez system.  Czy można zatem mówić o fenomenalnym świecie, którego doświadczają maszyny?

W spotkaniu udział wzięli:

Robert Janusz

Paweł Polak

Robert Piechowicz

Sławomir Wilk

Adam Kłóś

Anna Sarosiek

W labiryncie złożoności…

Interesującą propozycję wizualizacji powiązań pomiędzy różnymi kierunkami badań związanych z zagadnieniem złożoności można zobaczyć poniżej. Warto przejść do źródłowego serwisu, ponieważ większość tematów została wyposażona w linki. Dzięki temu możemy odbyć pouczającą podróż przez krainę złożoności.

Jak widać na załączonej ilustracji ogromna ilość idei ważnych dla filozofii informatyki zrodziła się w kontekście badań nad złożonością, systemami i sztuczną inteligencją. Jak widać nurty te mają liczne powiązania. Z wad można na pierwszy rzut oka wskazać nieobecność ucieleśnionej sztucznej inteligencji. Mimo to przegląd powiązań robi duże wrażenie. Najciekawsze jest to, że wiele tematów jest typowych dla współczesnej informatyki, ale nazwa ta nie pojawia się w ogóle w zestawieniu.

W jakim kierunku pójdzie dalsza ewolucja? Jaki kształt przybierze nauka o informacji za kilka lat?

complexity-map_internet3

15. spotkanie – Koncepcja nadejścia osobliwości technologicznej według Raymonda Kurzweila

Kolejne spotkanie grupy badającej recepcje założeń filozoficznych w informatyce zostało poświęcone futurystycznej teorii postępu technicznego. Sławomir Wilk w swoim refereracie „Koncepcja nadejścia osobliwości technologicznej według Raymonda Kurzweila”, przybliżył uczestnikom wizję  jednego z największych entuzjastów transhumanizmu.

Ray Kurzweil twierdzi, że zarówno ewolucja biologiczna i technologiczna podlegają takim samym prawom. Korzystając z uogólnionego prawa Moore’a przekonuje, iż każda kolejna zmiana zachodzi  szybciej. W najbliższej dekadzie pojawi się tyle innowacji, ile miało miejsce w ostatnim stuleciu. Ostatecznie postęp techniczny musi doprowadzi do pojawienia się technologicznej osobliwości. W hipotetycznym momencie rozwój sztucznej inteligencji dojdzie do punktu, w którym przewyższy ludzką inteligencję, radykalnie zmieniając cywilizację i ludzką naturę. W wyniku tych zmian, coraz bardziej zdominowany przez niebiologiczne składniki, człowiek zyska nieśmiertelność. Kurzweil zyskuje zarówno rzesze zwolenników i przeciwników. Ci pierwsi z niecierpliwością wypatrują nadejścia osobliwości. Krytycy wskazują na aspekt mistyczny tej idei oraz na to, że przepowiednie dotyczące bliskiej przyszłości opierają się na niepełnej i niewystarczającej wiedzy.

Podczas dyskusji uczestnicy zastanawiali się jakie skutki dla ludzkości przyniosłaby taka rewolucja i jaki byłby, w jej wyniku, wymiar człowieczeństwa. Rozpatrywano również adekwatność prognozowanych przez Kurzweila ram czasowych.

W spotkaniu wzięli udział:

R. Janusz
P. Polak
M. Wilkowska
P. Urbańczyk
S. Wilk
P. Gumułka
J. Bugajski
A. Sarosiek

14. spotkanie – Informatyka w epoce ponowoczesnej

Alfredo_Marcos

Alfredo Marcos (ur. 1961)

Tematem kolejnego spotkania (12 grudnia 2013 r.) była dyskusja nad koncepcją współczesnej informatyki w ujęciu hiszpańskiego filozofa Alfredo Marcosa. Referat przybliżający tezy Marcosa zawarte w jego książce Filozofia nauki. Nowe wymiary (2012) wygłosił P. Polak.  Po referacie odbyła się dyskusja, w której poddano krytycznej ocenie koncepcje Marcosa, podkreślano dobre wyczucie współczesnych problemów informatyki oraz znaczenie jego pracy na gruncie filozoficznej refleksji nad nauką.

Autoreferat

Marcos w swej pracy przedstawił interesującą diagnozę współczesności, jako czasu, w którym zanegowano podstawowe wartości tworzące kulturę czasów nowożytnych. Współczesność nazywa on „ponowoczesnością”, nie zgadza się jednak, aby utożsamiać ją z myśleniem postmodernistycznym, który nazwał za Holtonem „stylem zmierzającym do myślenia słabego”. Receptą na przezwyciężenie postomodernistycznego pesymizmu ma być swoista kompilacja pomysłów XX-wiecznych fallibilistycznych filozofów nauki (Popper, Pierce) oraz klasycznych pomysłów Arystotelesa poddanych zabiegom reinterpretacyjnym. W ten sposób Marcos zbudował zarys nowej filozofii nauki, jako działu filozofii praktycznej, a fundamentalną jej koncepcją jest roztropność naukowa.

Naukę opisuje Marcos z użyciem pojęć teorii systemów, podkreśla raczej potrzebę współdziałania i sieciowych interakcji zamiast nowożytnego dążenia do demarkacji poszczególnych dyscyplin. Z takiej perspektywy informatyka ukazuje nowe, interesujące perspektywy badawcze. Przede wszystkim traktuje on tę dziedzinę jako naukę o systemach informacji (podobnie jak W. Marciszewski i P. Stacewicz). W takim ujęciu informatyka, która zajmuje się głównie społecznie funkcjonującymi systemami przetwarzania informacji, przeobraża się w dyscyplinę nauk społecznych. Marcos zwrócił również uwagę na aspekty metodologiczne, aksjologiczne i pojęciowe informatyki, które powinny stać się przedmiotem namysłu filozofów nauki. Warto krytycznie przemyśleć pomysły Marcosa, gdyż stanowią one interesujący punkt wyjścia do dyskusji nad kierunkami rozwoju filozoficznej refleksji nad nauką.

Dla zainteresowanych: Prezentacja_do referatu o informatyce ponowoczesnej_(grudzień_2013). Niebawem ukaże się recenzja omawianej pracy Marcosa rozwijająca niektóre przedstawione tu wątki.

Alfredo_Marcos-Filozofia_naukiUczestnicy spotkania:

  1. R. Janusz
  2. P. Polak
  3. P. Gumułka
  4. J. Bugajski
  5. A. Sarosiek
  6. S. Wilk