Archiwa blogu

10. spotkanie.

Ostatnie w tym roku akademickim spotkanie grupy badającej
związki filozofii z informatyką odbyło się tradycyjnie w Akademii Ignatianum, w dniu 13 czerwca 2013 r. Spotkanie to miało o tyle szczególny charakter, że wystąpiło na nim dwóch prelegentów: ks. dr hab. Adam Olszewski oraz dr Mateusz Hohol. Termin kolejnego spotkania przewidywany jest na początek następnego roku akademickiego. W spotkaniu uczestniczyli:

1. R. Janusz
2. R. Piechowicz
3. A. Olszewski
4. P. Polak
5. M. Hohol
6. M. Wilkowska

Referat dr. hab. Adama Olszewskiego dotyczył filozoficznych i logicznych aspektów podmiotu matematycznego. Punktem wyjścia była analiza słynnego aksjomatu myśli (aksjomatu istnienia inteligencji) sformułowanego w 1905 roku przez Davida Hilberta: „Mam zdolność do myślenia rzeczy (o rzeczach) i oznaczania ich z pomocą prostych symboli w tak doskonale określony sposób, że mogę zawsze jednoznacznie rozpoznać je ponownie; moja myśl dokonuje operacji na tych rzeczach z użyciem symbolizmu, zgodnie z dobrze określonymi prawami, i jestem zdolny do introspekcji (Selbstbeobachtung), która pozwala opisać te prawa w sposób zupełny”. Analiza tego niezwykle istotnego dla hilbertowskiej metamatematyki aksjomatu polegała na rozbiciu go na kilka hipotez oraz dyskusji nad każdą z osobna. Prelegent argumentował następnie, że matematyczny widziany może być z trzech konkurencyjnych perspektyw. Tym samym wyróżnił on podmiot platoński, który zdolny jest do kontemplacji całej – istniejącej niezależnie od ludzi – matematyki, podmiot kantowski, będący idealizacją ludzkich zdolności matematycznych (może on np. wykonywać operacje w nieskończonym czasie) oraz podmiot empiryczny, który tożsamy jest de facto z matematykami „z krwi i kości”. Olszewski wykazywał następnie wagę tej systematyzacji podmiotów matematycznych w odniesieniu do różnych zagadnień teoretycznych, takich jak np. teza Churcha (wyjaśnia ona czym są obliczenia). Przy tej okazji prelegent stwierdził, że teza Churcha jest w istocie zdaniem, dotyczącym działania podmiotu matematycznego.

W swojej prelekcji dr Mateusz Hohol analizował zagadnienie podmiotu matematycznego z perspektywy neurokonitywnej. Osią przewodnią było poszukiwanie minimalnej architektury poznawczej dla podmiotu, zdolnego do przyswojenia zdolności matematycznych oraz posługiwania się matematyką. Referat rozpoczął się od krótkiego omówienia aktualnych badań nad poznaniem matematycznym (prowadzonych m.in. przez S. Dehaene’a, G. Lakoffa, R. Nuneza, B. Butterwortha). Hohol zaprezentował następnie ramę teoretyczną poznania matematycznego, określoną jako „3E”. Argumentował on, że poznanie matematyczne jest w pewnej mierze zapisane w mózgu (embrained), ucieleśnione (embodied), a także osadzone w kulturze (embedded). Odnoszą się one kolejno do: wrodzonych i nabywanych we wczesnych etapach ontogenezy zdolności protomatematycznych, takich jak „Zmysł liczby”, zdolności do posługiwania się schematami wyobrażeniowymi i metaforami pojęciowymi, które pozwalają na przenoszenie struktury pojęć konkretnych (odnoszących się do cielesnego doświadczenia podmiotu) na pojęcia abstrakcyjne, a także zdolności oraz tendencji do imitacji (precyzyjnego naśladowania zarówno celu, jak i prowadzących do niego ruchów), dzięki czemu matematyka rozwija się kumulatywnie. W referacie przedstawione zostały hipotezy dotyczące struktur mózgowych (np. dolna kora ciemieniowa) oraz poznawczych (system śledzenia obiektów, system liczb przybliżonych) zaangażowanych w poznanie matematyczne, a także roli neuronów lustrzanych i teorii umysłu (czytania stanów mentalnych innych osób) w kształtowaniu się i przekazywaniu zdolności matematycznych.

Wpis opracowany we współpracy z dr Mateuszem Hoholem.

9. Spotkanie – Roberto Busa SJ i jego hiperteksty

Roberto_Busa_SJ

Roberto Busa (1913-2011)

9 maja 2013 r. odbyło się w Akademii Ignatianum kolejne spotkanie grupy. Referat „Roberto Busa SJ i jego hiperteksty” wygłosił Robert Janusz SJ. Po referacie odbyła się dyskusja W spotkaniu uczestniczyli:

  1. R. Janusz
  2. P. Polak
  3. A. Sarosiek
  4. S. Wilk

Autoreferat

Opierając się na moim artykule: „Roberto Busa i humanistyczna informatyka”, Rocznik Filozoficzny Ignatianum XVIII (2012), ss. 91-106, przedstawiłem szersze omówienie i interpretację Busy koncepcji LD (Lingue Disciplinate). padre_Busa

LD są to „języki zdyscyplinowane”, które można rozumieć jako języki zachowujące prawdę o obiektach danej dziedziny (dyscypliny), a więc umożliwiające także przekłady między językami z klasy LD. Busa sądził, że nasze języki mają jakby korzeń we wspólnym „systemie leksykograficznym”, który stoi w opozycji do Babelu, jakim jest nieuporządkowane, fałszywe użycie języka. Niewątpliwie sygnałem takiego języka zdyscyplinowanego jest matematyka, która jest zrozumiała i uprawiana przez ludzi pokojowo i w każdej kulturze. Busa wierzył, że w końcu da się określić matematycznie wszystkie ludzkie wyrażenia, ale ludzkość jest dopiero u początku tej drogi. Nasz język jedynie sygnalizuje te obszary, które można eksplorować i wyrażać w językach zdyscyplinowanych, prawdziwych, naukowych. Busowskie hiperteksty to nie tyle dzisiejsze internetowe „odsyłacze”, ale obiektywna sieć logicznych znaczeń, w jakie tekst (znaki, programy, system logiczno-matematyczny) wchodzi w relację całościową z człowiekiem (lingwistą, programistą, uczonym) i otaczającym go światem. Można, dzięki poprawnie uprawianym naukom, obejść niszczący Babel.

Robert Janusz SJ